Βιβλιοπαρουσίαση Χουάν Κάρλος Ονέτι “Το πηγάδι” (Μάγμα 2024)

Χουάν Κάρλος Ονέτι

Το πηγάδι”

(Μάγμα 2024)

«Οι παράξενες εξομολογήσεις του Ελάδιο Λινασέρο. Χαμογελάω γαλήνιος, ανοίγω το στόμα μου, τρίζω τα δόντια μου με δύναμη και δαγκώνω γλυκά τη νύχτα. Όλα είναι μάταια και πρέπει τουλάχιστον να έχεις το θάρρος να αποφεύγεις τα προσχήματα. Θα ήθελα να καρφώσω τη νύχτα επάνω στο χαρτί, σαν να ήταν μια μεγάλη νυχτερινή πεταλούδα. Αντί γι’ αυτό όμως, ήταν η νύχτα που με ανύψωσε από τα νερά της, σαν το μπλάβο σώμα ενός νεκρού, και τώρα με σέρνει αδυσώπητη μέσα από τους κρύους και ονειρώδεις αφρούς της, ενώ αυτή κείτεται από κάτω».

Οι καλές εκδόσεις Μάγμα, με έδρα τα Εξάρχεια, τείνουν να καθιερωθούν ως μια πολύ αξιόπιστη και αξιόλογη κοιτίδα εκδόσεων με διακριτό πνευματικό χαρακτήρα, σαφή ιδεολογική τοποθέτηση – δίχως όμως περιχαρακώσεις – και υψηλή αισθητική. Τον περασμένο Απρίλη κυκλοφόρησαν στην ελληνική αγορά τη νουβέλα του Ουρουγουανού συγγραφέα Χουάν Κάρλος Ονέτι, με τίτλο “Το πηγάδι” σε μετάφραση του Λευτέρη Μακεδόνα – και δικό του επίμετρο.

Το πηγάδι” γραμμένο στα 1939 αποτελεί την αφήγηση του πρωταγωνιστή ο οποίος έχοντας μόλις κλείσει τα 40 χρόνια και υφιστάμενος την αφόρητη ζέστη μέσα στο μικρό του διαμέρισμα, γράφει για τη ζωή του. Τα αληθινά συμβάντα μπερδεύονται με την φαντασία, δίνοντας στην αφήγηση μια απόκοσμη ατμόσφαιρα, ίσως και κλειστοφοβική. Παρόλα αυτά, η διήγηση, με τη βοήθεια της εξαιρετικής μετάφρασης του Λευτέρη Μακεδόνα κυλάει ομαλά και, σε στιγμές, συνεπαίρνει τον αναγνώστη και την αναγνώστρια.

Φιλοσοφικά, ο Ονέτι φαίνεται να εντάσσεται στο ρεύμα του Υπαρξισμού, με τη διαφορά ότι εξίσου έντονη είναι η παρουσία της μηδενιστικής κοσμοθεώρησης. Στο κριτικό του σημείωμα, στο bookpress.gr ο Φώτης Καραμπεσίνης αναφέρει τα εξής:

Ο διαχεόμενος μηδενισμός του Ελάδιο εκκινεί μεν από τη βάση του υπαρξισμού, πλην όμως αντιτίθεται στο κλασικό σαρτρικό δόγμα ότι «ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός». Στην περίπτωση του πρωταγωνιστή και προφανώς του Ονέτι, το κενό της θεϊκής παρουσίας το έχει καταλάβει το μηδέν, η απουσία νοηματοδοτεί το υπάρχον αλλά δεν νοηματοδοτείται αντίστροφα από τις πλείστες εκδηλώσεις της ύπαρξης. Ο άντρας κινείται εντός και εκτός του κόσμου, καυτηριάζοντας την υποκρισία, την έλλειψη πρωτοτυπίας και αυθεντικότητας των συνανθρώπων του, και επομένως και των ιδεολογιών τους που φέρνουν εντός τους τη μικρότητα και την ατέλεια των δημιουργών τους.

Πράγματι ο πρωταγωνιστής – και πιθανολογούμε ο ίδιος ο συγγραφέας – επιτίθεται κατά πάντων. Με αμείλικτο κυνισμό ανασκευάζει κάθε επιχείρημα της μαρξιστικής ιδεολογίας, όχι αντιδραστικά, καθώς μάλλον φαίνεται να συμπάσχει με τους εργάτες, αλλά απηυδισμένος από την υποκριτική στάση των κομματικών στελεχών. Εξίσου αμείλικτα καταδικάζει τους φιλήσυχους μικροαστούς για την ανεπάρκειά τους. Εκεί που θα ξενίσει τους σύγχρονους δυτικούς αναγνώστες και αναγνώστριές του είναι όταν εκφράζεται απροκάλυπτα ο μισογυνισμός του. Ο λόγος και πάλι στον Φώτη Καραμπεσίνη:

Η επαφή του Ελάδιο με το άλλο φύλο κινείται αποκλειστικά σε αυτό το επίπεδο, χωρίς να γίνει ισότιμη οποιαδήποτε στιγμή, δεδομένου του έκδηλου μισανθρωπισμού του ήρωα. Η προβληματική του σχέση αλλά και προσέγγιση με τις γυναίκες κινείται στο κλασικά περιοριστικό δίπολο της πρώην συζύγου και των πορνών με τις οποίες κατά κύριο λόγο συναναστρέφεται. Κοινό μοτίβο οι εξουσιαστικές σχέσεις, ο εξευτελισμός και η υποδόρια ή εκδηλωμένη βία, τόσο απέναντι στη σύζυγο (με πιο συγκαλυμμένο τρόπο) όσο και στις γυναίκες του δρόμου.

Ας μην ξεχνάμε εδώ ότι αν και για ιδεολογικούς λόγους στη χώρα μας τείνουμε να περιβάλλουμε τη Λατινική Αμερική με ένα πέπλο αντίστροφου ρατσισμού, η πραγματικότητα είναι ότι πρόκειται, ιδίως την εποχή στην οποία αναφέρεται το βιβλίο για οπισθοδρομικές, κοινωνικά συντηρητικές καθολικές κοινωνίες. Πολύ σωστά στο εξαιρετικό Επίμετρο καταγράφονται απόψεις νεότερων συγγραφέων όπως ο Κορτάσαρ ή ο Σάμπατο, οι οποίες αφήνουν άφωνο τον Ευρωαμερικανό αναγνώστη με τον μισογυνισμό τους. Φυσικά αυτό δεν αναιρεί τίποτα από τη λογοτεχνική αξία των κειμένων, απλά οφείλουμε να το αναφέρουμε για λόγους δικαιοσύνης και αξιοπιστίας.

Αυτό που με κέρδισε στο βιβλίο αυτό είναι η έξοχη λογοτεχνική γλώσσα, η υποβλητική αφήγηση που “σε βάζει στο κλίμα”, το ανακάτεμα πραγματικότητας και ονειροφαντασίας, το ότι θέτει καίρια ερωτήματα ως τροφή για σκέψη και η αφοπλιστική ειλικρίνεια του συγγραφέα. Συνιστάται απόλυτα σε κάθε άνθρωπο που αγαπά και εκτιμά την καλή λογοτεχνία, ακόμα και αν διαφωνεί με τις διατυπωμένες στο έργο απόψεις.

Ο Τοποτηρητής

πηγή: https://bookpress.gr/